Maya cultuur in Xela en Chichi

De authentieke Maya cultuur gingen we opzoeken buiten de begaande paden. Guatemala is een populaire bestemming maar we merken meteen dat de toeristen naar enkel 4-5 gekende plaatsen reizen die bijna ‘toeristenbubbels’ worden, en zelden van deze route afwijken. Deze populaire plaatsen zijn ook echt de moeite, maar daaromheen is zo puur met enkel een handvol buitenlanders met óók zoveel te ontdekken! Het is dus heel gemakkelijk om ‘off the beaten track’ te gaan in Guatemala. 

Xela 

Quetzaltenango of ‘Xela’, hoe de Maya’s het noemen, is duidelijk al een minder populaire bestemming. 

Actieve vulkaan

Het eerste wat we willen doen is een actieve vulkaan bezichtigen die om de ongeveer 20 minuten een rookpluim laat ontsnappen; Santiaguito. Er zijn 2 opties: een stevige hike naar de top van Santa Maria, een oude veel hogere vulkaan vlak er naast, of een uitzichtpunt op dezelfde hoogte als de krater van de actieve vulkaan. Wij kozen voor de ambitieuze hike naar de top van Santa Maria van in totaal 6u. Het leek ons heel cool om een zicht te hebben van bovenaf in de actieve krater. 

We begonnen de hike om 5u30 in het donker om hopelijk de wolken van de middag voor te zijn. De hike was niet aangenaam aangezien de glibberige modder, lage begroeiing waarvoor we ons moesten bukken en het feit dat we 3u lang geen uitzichten hadden. Maar op de top aangekomen werden we verwelkomt door de koeikes (?!), een open uitzicht over de keten van vulkanen in Guatemala en de krater aan de andere kant.

Wat was dat machtig! Het duurde niet lang voor we verwend werden met broccoli’s rook die in een cirkel vrijkomen en groeien tot een dikke grijze rookpluim. Deze krater toont geen lava, enkel rookpluimen en assen in de omgeving. We genoten een uurtje van de show met een bakske chips en kregen 3 ontploffingen. 

We zagen niemand anders, enkel tijdens de afdaling 3 lokale mannen die met bloemen waarschijnlijk een offering gingen maken op de top. De afdaling was letterlijk met vallen en opstaan, al bukkend door modder naar beneden glibberen. 

We waren zo onder de indruk dat we een paar dagen later nog eens gingen, deze keer de andere route naar het lagere uitzichtpunt. Hier waren we dichterbij waardoor we de ontploffingen ook hoorden: deze maakten het nog indrukwekkender. We genoten extra lang met een picknick deze keer. Zo leuk om je tijd te nemen op elke plaats dat je activiteiten zelfs een tweede keer kan doen als je er zin in hebt. We vinden het echt straf dat hier niemand is op zo’n spectaculaire plek.

La muela

Ik had gelezen over een superheilige berg vlak buiten Xela waar mensen vanuit heel Guatemala elke dag heen reizen om offeringen op te maken. Ik wou dit heel graag zien dus lieten we ons afzetten aan het kleine dorpje beneden aan de berg. Er staan veel bloemenkramen waar traditioneel geklede mensen zich volladen met bloemen om de berg op te nemen. Deze plek is een goed bewaard geheim voor toeristen, wat een goede zaak is want dit soort plaatsen kan zeker geen grote stroom toeristen gebruiken. We zijn ons heel bewust van onze eigen aanwezigheid en weten nog niet hoe gewaardeerd dit is. Om minder uit de toon te vallen en minder kijk-toerist te zijn kopen we ons ook een boeketje voor we de kleurrijke bloemenstoet de berg opvolgen. 

Het is een wandeling van ongeveer 40 minuten tot een plateau-gedeelte op de oude vulkaan. Voor ons geen grote opgave maar alle mogelijke leeftijden klauteren hier over de grote brokstukken lavagesteente naar boven. Kleine kinderen tot de overgrootmoeder van de familie op plastieken badsloefen, in een lange rok en met een pakket van 100 bloemen op de rug gebonden. We keken onze ogen hier (zo subtiel mogelijk) uit; ongelooflijk wat we hier allemaal zagen. 

Langs de weg naar boven beginnen de ceremonies en offeringen al. Onderweg komen we achter elke rots en hoek een ceremonieel plekje tegen, met oude bloemen die prachtig uitgelegd liggen of een verse bloementoren met een familie er rond op hun knieën of in een bolletje luidop aan het bidden, zingen, voorlezen uit de bijbel. 

We merkten snel dat de mensen zich niet stoorden aan onze aanwezigheid. Ze verwelkomden ons vriendelijk. We hebben uiteraard geen foto’s genomen van deze private ceremoniale kringen, enkel snelle algemene uitzichten proberen vastleggen. Ik denk dat er meer locals foto’s van ons hebben genomen dan andersom en niet altijd even subtiel ook al dachten ze van wel. 😂

We kozen voor de avontuurlijke weg naar boven toen we een klimtouw zagen hangen. De locals vonden het hilarisch en begonnen ons te filmen. 

Boven aangekomen werden we overdonderd over de grootte van de plaats. Een ver uitgestrekt ‘veld’ van rotsblokken besprinkeld met kleurrijke bloemen en cirkels van kleurrijk geklede mensen hoe ver je kan kijken. Moeilijk vast te leggen want op foto zie je de mensen zelfs niet tussen de rotsen in de verte.

Er zijn verschillende toppen met vlaggen, kruisen en zelfs jodensterren, want hier hebben ze een godsdienst genaamd ‘syncretisme’. Dit is een mix van alles maar vooral Maya spiritualiteit en katholicisme. Van de toppen zie je een stroom van bruine bloemen naar beneden glijden.  

We worden aangesproken door nieuwsgierige mensen en hebben enkele gesprekken. Een gezin afkomstig van de hoofdstad (zo’n 4u rijden) komen speciaal naar hier voor de berg en verblijven er zelfs 2 dagen. 

We zoeken ons een mooi plekje uit voor ons boeketje waar we het achterlaten met een wens, over een uitzicht op vulkaan Santa Maria in de verte die we de dag voordien beklommen hadden. 

Op de weg terug komen we een grote familie tegen met een dappere dochter die durft te vragen of ze op de foto met ons mag. En zoals gewoonlijk is het hek dan van de dam en wilt de hele familie met ons op de foto, telkens individueel. Ook de kleinste kinderen die om de beurt bij ons worden gezet voor de foto. Voor de verandering vragen we ook zelf een foto met de familie deze keer om de grappige situatie vast te leggen. 

We klauteren naar beneden en op straat aangekomen duurt het niet lang voor we een lift aangeboden krijgen door dé pastoor en een busje vol ‘familie van Christus’, want hier is een busje nooit vol; er past altijd nog wel iemand bij. Ze zetten ons af bij onze volgende locatie: thermale baden. 

Na de baden vragen we aan een grotere bus die op de parking aan het vollopen is of we met hen mee tot in Xela kunnen geraken. Het blijkt een grote familie te zijn die drie dagen op reis is in eigen land. Ze zijn enthousiast om ons (na een fotoshoot uiteraard) mee in de bus te proppen. 27 zatte Guatemalanen en een baby met volgekakte broek; wat was het een fiesta in de bus! 

Hier maak ik het staartje van Laure opnieuw en zoals je ziet wordt alles nauwkeurig vastgelegd.

Een dag vol interessante cultuur en connecties met locals dus en dat zijn mijn favoriete momenten van de reis!

Weven

Ik volgde een cursus weven. Op 1,5uur maakte ik een mini tapijtje. Ambaro was erg trots op hoe snel ik was, maar als ik haar werk zie valt er nog veel te leren!

Markt 

We hebben al heel wat markten gedaan, maar toch wou ik ook naar deze markt omdat ik had gelezen over het grote ‘dierengedeelte’ ervan. En dat hebben we verrassend genoeg nog niet eerder gezien. 

De markt is in een kleiner dorp buiten de stad en we bezoeken deze tijdens een verhuis naar onze volgende locatie wat betekent dat we de markt doen met onze rugzak. Onze rugzakken zijn niet heel erg groot wat zo’n kuren wel mogelijk maakt, maar we zijn wel nog wat extra opmerkelijk als enige toeristen. Het was een van de drukste, smalste en grootste markten die we gedaan hebben. 

Het dierengedeelte was heel interessant en een beetje choquerend. Er werden huisdieren verkocht zoals puppies, kittens en reptielen, maar ook ‘voedings’-dieren als koeien, schapen, varkens, kippen en kalkoenen. 

Chichi

We springen op de chickenbus naar de volgende bestemming, Chichicastenango, waar ons nog meer culturele ervaringen te wachten staan. Chichi is vooral bekend om zijn grote markt op donderdag en zondag. De markt is een populaire daguitstap voor toeristen, maar op de dagen ertussen waren we alleen. We bleven drie dagen in het dorpje. Wij kwamen niet perse voor de markt maar vooral omdat ik had gelezen dat hier veel ‘Maya ceremonies’ worden gedaan. En niets was minder waar. 

Toen we door de straten liepen van het dorp voel je je als toerist wel echt een buitenstaander. Maar in enkele seconden veranderde die sfeer plots toen mijn naam werd geroepen! Ik dacht dat ik het fout verstaan had, maar het was de grote familie van 30 die ons dagen voordien een lift hadden gegeven in Xela en ons nu herkenden op straat! We wisten niet van elkaar dat Chichi op de planning stond dus het was een grote verrassing. Het was heel hartverwarmend om op straat herkend te worden en plots toch bij die locals op straat te horen, want uiteraard was het weer met knuffelen en foto’s. Ze stonden net op het punt om te vertrekken, dus we waren ook snel weer gewone ‘gringo’s’ (buitenlanders).

Maya ceremonies

We verkenden het opvallende kerkhof aan het einde van het dorp. Hier vinden al verschillende offeringsvuurtjes plaats. 

Vervolgens gingen we even piepen bij de ceremoniële offeringspaats met indrukwekkende zwartsgeblakerde beelden. Deze is ingericht in 2012 ter ere van het einde van de maya kalender toen. (Dat was het moment dat de rest van de wereld dacht dat de wereld ging vergaan.) Er zijn verschillende groepjes offeringen aan het uitvoeren, maar het ziet er vooral een gezellige bijeenkomst uit met vuurtjes en alcohol. Voor ze zelf drinken offeren ze eerst wat aan de beelden in het midden. 

Wat ons opvalt is hoe ze de plaats kuisen en al het afval van het heuveltje aan de kant keren. Guatemala is tot nu toe het meest afvalrijke land. Over heel het land ligt zo veel afval langs de straten!

‘s Ochtends zoeken we onze weg door het bos naar de top van een heuvel aan de rand van het dorp om een andere ceremoniële plaats te vinden. 1 koppel is net klaar met hun opstelling. Het is een versierde cirkel van gras, bloemen, eten en heel veel kaarsen. Ze steken hun offering in brand en bidden met de bijbel op hun knieën. 

Op straat leren we José kennen. Hij stelt ons voor om een rondleiding te geven in zijn dorp. Hij vertelt ons meer over het syncretisme, de dualiteit in de godsdienst. Er zijn twee witte kerken op het plein en ze zitten boordevol symboliek met verwijzingen naar zowel de maya spiritualiteit als naar het katholicisme. 

 De kerken hebben bvb het katholieke altaar en in de middengang kleine maya altaren waar men kaarsen brandt, het aantal en de kleur afhankelijk van de reden. De schilderijen aan de muren zijn volledig zwart geworden en er hangt een zware wax-rook in de kerk.

Buiten voor de kerken worden ook altijd offeringen gemaakt. José vertelt ons dat een offering zo’n 70€ kost voor het materiaal en de sjamaan. Sommige families sparen hier 1 jaar voor. 

Maskers

We bezoeken ook twee traditionele maskermakers. Het is een traditie van 300 jaar oud. De maskers worden nog steeds volledig uit hout gemaakt. Ze worden gebruikt bij dansen in het kleurrijke, chique en dure kostuums. In deze dansen worden dieren uitgebeeld, maar ook de Spaanse kolonisators en de gevechten met de Maya’s.

In het midden van het plein staat een waanzinnig hoge houten stam van 30 meter. Deze wordt gebruikt midden december voor een speciale dans. Dan kruipen vier mannen in pakken en maskers naar boven, binden zich met touwen vast een laten zich vallen. Zo draaien ze rond de paal. Te ongelooflijk om voor te stellen en we balen dat we net tien dagen te vroeg zijn. De verhaal achter de traditie is dat men boodschappen en problemen de lucht insturen en met boodschappen uit de kosmos terugkomen. 

Feest

Maar we mogen wel andere feestelijkheden meemaken in Chichi. De hele maand bouwen ze op naar de vliegende mannen. 

Er was constant vuurwerk en ontploffingen. Samen met de vele offeringen hing er opmerkelijk veel smog in de lucht die op onze adem pakt.

Op het kleine dorpsplein vind elke avond een waanzinnig luid feest plaats. De muziek is zo oorverdovend dat Tomorrowland er zelfs schrik van zou krijgen. De Guatemalen dansen schattig voor de boxen alsof ze hun gehoor 40jaar geleden al zijn verloren. 

De laatste avond doen ze er een schep bovenop. Er worden dozen vol vuurwerk over iemand zijn hoofd gezet en die loopt tussen de mensen door. Wij staan aan de kant verwonderd te kijken hoe zatte mensen in blood bovenlijf gaan vechten met de vuurstieren. Het vuurwerk spuit tien minuten lang in alle richtingen, eindigend met volwaardig groot vuurwerk dat hoog in de lucht schiet. Er vallen brandende pijlen uit de lucht naar beneden en af en toe wordt er één goed scheef afgeschoten. We hopen de avond te eindigen met twee ogen ieders. Er stonden zo ongeveer 30 dozen van tien minuten klaar. De ene na de andere werd aangestoken, soms twee tegelijk. We hebben genoten van zo’n tien dozen en zijn dan vertrokken om onze longen, oren en ogen te sparen. De hele toestand was echt ongelooflijk. 

José vertelde ons dat er in de ochtend een dans met maskers plaatsvindt die 12u zou duren! Dus we gaan vroeg de veren uit want om 7u start de dans aan de kerk. Het was alles wat we zeker niet verwacht hadden en dat maakte het super hilarisch. 

Om 7u ‘s ochtends zijn er tientallen mensen aan het dansen in pakken, het zijn niet de traditionele houten maskers die we verwacht hadden, maar heel willekeurige figuren zoals the Joker, Chicken Run en Pokémons die heel passief stapjes heen en weer zetten. Om 7u ‘s ochtends!! Het was hilarisch, Chichi blijft ons verrassen. Toen we gingen ontbijten zagen we op tv dat de feestelijkheden zelfs live uitgezonden werden! 

Vervolgens kwamen er andere dansers, met wel de traditionele maskers, ook passief heen en weer waggelen. Ondertussen is het kleine dorp omgetoverd tot gigantische markt. De straten rondom het plein waren al stevig volgelopen waardoor er amper beweging in te krijgen was. Toen de dansers mét maskers het plein wouden verlaten gaf dit wel grappige situaties in de straatjes.

We snoven even de sfeer op van de markt en vertrokken naar Antigua.